Οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις ανάμεσα στο δίπολο του Ψυχρού Πολέμου επηρέασαν κατά πολύ την πολιτιστική πολιτική σε όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά κράτη μετά το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Μέσα σε συνθήκες πολιτιστικής προπαγάνδας οι διεθνείς δυνάμεις ιδρύουν ινστιτούτα σε διάφορες χώρες, τα οποία δραστηριοποιούνται στον χώρο των καλών τεχνών και των επιστημών. Οι οργανισμοί αυτοί στηρίζουν τα συμφέροντα των χορηγών τους και, πέρα από τις υπόλοιπες λειτουργίες τους, παρέχουν υποτροφίες για καλλιτεχνικές σπουδές στο εξωτερικό, οργανώνουν σεμινάρια, εκθέσεις, συναυλίες και φεστιβάλ. Στην Αθήνα δημιουργούνται ξένοι πολιτιστικοί φορείς, όπως το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο, το Ινστιτούτο Γκαίτε και η Ελληνοαμερικάνικη Ένωση, οι οποίοι –μαζί με το ήδη υπάρχον Γαλλικό Ινστιτούτο– συγκεντρώνουν στους κόλπους τους την ελληνική καλλιτεχνική πρωτοπορία της εποχής.

Ινστιτούτο Γκαίτε, Ελληνοαμερικανική Ένωση, Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος

Τα νέα μουσικά ρεύματα

Στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια τίθενται οι βάσεις για νέες, πρωτοποριακές αναζητήσεις και πειραματισμούς στην έντεχνη δυτική μουσική. Τα νέα μουσικά ρεύματα βασίζονται στην πεποίθηση πως ο καλλιτέχνης έχει το δικαίωμα να είναι πρωτότυπος και να επινοεί δικές του μουσικές γλώσσες. Οι έννοιες της ελευθερίας της έκφρασης και της πρωτοπορίας οδηγήθηκαν στα άκρα και οποιοδήποτε μουσικό έργο που μπορούσε να θεωρηθεί γνώριμο και οικείο, κινδύνευε να χαρακτηρισθεί «κοινότυπο» και «ξεπερασμένο». Οι διάφορες μορφές της πρωτοποριακής μουσικής δεν χρησιμοποιούν τα γνώριμα στοιχεία της μελωδίας, της αρμονίας, της μουσικής αφήγησης και της εξέλιξης μέσα στο χρόνο. Ήταν δυσνόητες και απευθύνονταν σε ένα περιορισμένο κοινό διανοούμενων, με ιδιαίτερη μουσική καλλιέργεια. Ωστόσο άνοιξαν νέους δρόμους, οι οποίοι καταλήγουν σε πολλά μουσικά είδη του σήμερα.

Η σύγχρονη μουσική στην Ελλάδα

Η σύγχρονη ελληνική μουσική από τη δεκαετία του ’50 και μετέπειτα διακρίνεται από έντονη κινητικότητα τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στην αλλοδαπή. Οι Έλληνες συνθέτες μαθητεύουν και δημιουργούν στο πλαίσιο των διεθνών ρευμάτων, ακολουθούν τις τρέχουσες εξελίξεις και διαμορφώνουν τάσεις.

Η ηλεκτρονική μουσική στην Ελλάδα

Η πρώτη περίοδος της ηλεκτρονικής μουσικής στην Ελλάδα προσδιορίζεται χρονικά ανάμεσα στο 1958, όταν ο Γιάννης Γ. Παπαϊωάννου δίνει διάλεξη στον Μορφωτικό Σύλλογο «Αθηναίον» με θέμα την ηλεκτρονική μουσική, και στο 1975 και η δεύτερη περίοδος προσδιορίζεται από το 1975 έως το 1990. Την δεκαετία 1975-1985, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές δεν εξελίχτηκε ιδιαίτερα το είδος. Αλλά από το 1985 η ηλεκτρονική μουσική ξανακάνει δυναμικά την εμφάνιση της. Το 1990 θεωρείται μεταίχμιο για την ηλεκτρονική μουσική τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η εξέλιξη της τεχνολογίας, των επικοινωνιών και γενικά η παγκοσμιοποίηση βοήθησαν σε υπερθετικό βαθμό την εξέλιξη της μουσικής. Από κει και έπειτα η ηλεκτρονική μουσική είναι ένας πολύ γενικός όρος για την μουσική που περιέχει πλέον πολλά παρακλάδια.

Πρώτη Περίοδος (1958-1975)

Οι πρώτοι Έλληνες που συνέθεταν περιστασιακώς έργα ηλεκτροακουστικής μουσικής ήταν μια γενιά συνθετών όπως οι Ιάννης Ξενάκης, Μιχάλης Αδάμης, Γιάννης Χρήστου, Θόδωρος Αντωνίου, ∆ημήτρης Τερζάκης και ο Νίκος Μαμαγκάκης, που σπούδασαν στο εξωτερικό. Από αυτούς κάποιοι επέστρεψαν στην Ελλάδα και συνέβαλαν στη διάδοση της νέας μουσικής γλώσσας και κάποιοι παρέμειναν και δραστηριοποιήθηκαν στο εξωτερικό.

Ιάννης Ξενάκης (1922–2001)

Οι πρώτες κινήσεις που καταγράφονται για την διάδοση της ηλεκτρονικής μουσικής, είναι οι μουσικοί δίσκοι που έδιναν τη δυνατότητα στο κοινό να έρθει σε επαφή με το νέο είδος και οι λιγοστές εκδηλώσεις που έδιναν το έναυσμα στους συνθέτες να δημιουργήσουν έργα ηλεκτρονικής μουσικής.

Στις πρώτες διαλέξεις στο Ινστιτούτο Γκαίτε ξεχώρισε η ομιλία του Γ. Γ. Παπαϊωάννου, ο οποίος αναφέρει την ηλεκτρονική μουσική ως μετα-βεμπερνικό κίνημα. Άλλες παρόμοιες πρωτοβουλίες ήταν και οι διαλέξεις και συναυλίες που δόθηκαν στην Ελληνοαμερικάνικη Ένωση, καθώς και μια σειρά συναυλιών από τις γκαλερί «∆εσμός» και «Ώρα», καθώς και εκείνες της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας «Τέχνη» και του Ινστιτούτου Γκαίτε.

Το 1962 ο Χατζιδάκις χρηματοδοτεί τον «Διαγωνισμό Σύνθεσης Μάνος Χατζιδάκις» στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο Δοξιάδη στην Αθήνα, με το πρώτο βραβείο να απονέμεται από κοινού στους Ιάννη Ξενάκη και Ανέστη Λογοθέτη. Ο διαγωνισμός στάθηκε ορόσημο διότι συσπείρωσε περισσότερους Έλληνες πρωτοποριακούς συνθέτες, θέτοντας έτσι τα θεμέλια για την ίδρυση του Ελληνικού Συνδέσμου Σύγχρονης Μουσικής (ΕΣΣΥΜ, 1965).

Μάνος Χατζιδάκις (1925-1994)

Τα πρώτα φεστιβάλ

Ο ΕΣΣΥΜ διοργάνωσε τέσσερα μεγάλα φεστιβάλ με ονομασία «Ελληνική Εβδομάδα Σύγχρονης Μουσικής» το 1966, το 1967, το 1968 και το 1971, που θεωρούνται κορυφαίες εκδηλώσεις της πρώτης αυτής περιόδου.

1η Ελληνική Εβδομάδα Σύγχρονης Μουσικής

Οι πρώτοι δίσκοι

Το αποκορύφωμα των φεστιβάλ «Ελληνική Εβδομάδα Σύγχρονης Μουσικής» ήταν η έκδοση δύο σειρών αποτελούμενων από πέντε δίσκους, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται έργα ηλεκτρονικής μουσικής των Ι. Ξενάκη, Μ. Αδάμη, ∆. Τερζάκη, Θ. Αντωνίου, Α. Λογοθέτη, Γ. Βλαχόπουλου, Απέργη και Στ. Βασιλειάδη. Επιπλέον η σχολή «∆οξιάδη» κυκλοφόρησε τον δίσκο «Ελληνική Ηλεκτρονική Μουσική» το 1973, που περιείχε έργα του Μ. Αδάμη, Χ. Ξανθουδάκη και Γ. Βλαχόπουλου.

Τα πρώτα εργαστήρια

Τα πρώτα εργαστήρια ηλεκτρονικής μουσικής στην Ελλάδα στήθηκαν το 1965 από τους Μιχάλη Αδάμη και Γιάννη Χρήστου. Το 1969, ο Θεόδωρος Αντωνίου ήταν ο πρώτος που έφερε στην Ελλάδα το VCS3, το οποίο είναι ένα αναλογικό φορητό synthesizer. Το 1975, με την εισαγωγή του μεγαλύτερου τότε συνθεσάιζερ EMS Synthi 100, ο Ελληνικός Σύνδεσμος Σύγχρονης Μουσικής έστησε το πρώτο μεγάλο Εργαστήριο Ηλεκτρονικής Μουσικής (ΕΡΓΗΜ) στην Ελλάδα.

EMS Synthi 100

Τα πρώτα σεμινάρια

Από τις πρώτες προσπάθειες που έγιναν για την διδασκαλία της ηλεκτρονικής μουσικής στην Ελλάδα ήταν τα δύο σεμινάρια που έλαβαν χώρα στο Ινστιτούτο Γκαίτε (1974-1975). Διοργανωτές και πρωταρχικοί συντελεστές ήταν οι Στέφανος Βασιλειάδης, Χάρης Ξανθουδάκης, Γ. Γ. Παπαϊωάννου, G. Beker, Καμπουράκης, Μιχάλης Τερζάκης και Σπύρος Αγγελίδης. Για τις ανάγκες των σεμιναρίων κυκλοφόρησαν στο κοινό δύο εγχειρίδια, γραμμένα από τους συντελεστές των σεμιναρίων, τα οποία είναι τα πρώτα εγχειρίδια στην ελληνική γλώσσα με οδηγίες για την εκμάθηση στοιχείων ηλεκτρονικής μουσικής.

Γιάννης Γ. Παπαϊωάννου (1915-2000), Στέφανος Βασιλειάδης (1933-2004)

Δεύτερη Περίοδος (1975-1990)

Κατά την περίοδο κάμψης, που οριοθετείται από τα έτη 1975 μέχρι και 1985, έχουμε ελάχιστα δείγματα ηλεκτρονικής μουσικής. Μερικοί συνθέτες όπως ο Γιάννης Χρήστου, δεν βρίσκονται πια εν ζωή, άλλοι εγκαταλείπουν οριστικά το χώρο της ηλεκτρονικής μουσικής και προσανατολίζονται προς την ενόργανη μουσική (Μιχάλης Αδάμης), άλλοι διακόπτουν τις συνθετικές τους δραστηριότητες (Στέφανος Βασιλειάδης) ενώ άλλοι, τέλος, φεύγουν στο εξωτερικό.

Γιάννης Χρήστου (1926-1970), Μιχάλης Αδάμης (1929-2013)

Στις ελάχιστες εξαιρέσεις αυτής της περιόδου, ξεχωρίζει η επιστροφή στην Ελλάδα το 1975 και η προς τιμήν του διοργάνωση, της «Εβδομάδας Ξενάκη» με απρόσμενη επιτυχία, καθώς και η διοργάνωση του Πολυτόπου Μυκηνών (1978) με τεράστια επίσης επιτυχία. Το 1979 μια ομάδα καλλιτεχνών και επιστημόνων με επικεφαλής τους Ιάννη Ξενάκη, Γιάννη Γ. Παπαϊωάννου και Στέφανο Βασιλειάδη ιδρύουν το Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας (ΚΣΥΜΕ) στο Ωδείο Αθηνών. Το 1982 στο Ινστιτούτο Γκαίτε σε κύκλο διαλέξεων δόθηκαν σειρά ομιλιών και συναυλιών σύγχρονης και ηλεκτρονικής μουσικής.

Ωδείο Αθηνών

Η αναζωπύρωση της ηλεκτρονικής μουσικής

Στα μέσα της δεκαετίες του ‘80 η πολυπλοκότητα της παραγωγής μουσικής αρχίζει να αυξάνεται. Η χρήση ψηφιακών κυκλωμάτων για την παραγωγή ήχου αντικαθιστά με ταχύ ρυθμό τα παλιά ηλεκτρονικά κυκλώματα, τα οποία σήμερα ονομάζουμε αναλογικά. Η νέα τεχνολογία δεν αποδίδει απλώς καλύτερα αποτελέσματα αλλά έχει και χαμηλότερο κόστος.

Το 1984 ιδρύεται η Εταιρεία Μουσικής και Θεάματος από τους Μιχάλη Γρηγορίου και Βαγγέλη Κατσούλη, με σκοπό τη διοργάνωση κύκλων σεμιναρίων, φεστιβάλ, μουσικών εργαστηρίων και συναυλιών. Την ίδια χρονική περίοδο ο ∆ημήτρης Μαραγκόπουλος συνδυάζει ηλεκτρονική μουσική με παραδοσιακά όργανα και όργανα ορχήστρας, με το συγκρότημα «Ανατολικός- ∆υτικός» το οποίο κατόπιν μετονομάστηκε σε «Μελίτα Γκαμπές». Οι προαναφερθέντες συνθέτες συμμετείχαν σε διάφορες εκδηλώσεις όπως του Φεστιβάλ Πράξις, καθώς και στα πρώτα Φεστιβάλ της Πάτρας. Σε ανάλογο αισθητικό χώρο κινήθηκε και η Ελληνίδα συνθέτις Λένα Πλάτωνος η οποία συνεργάστηκε με τον Β. Κατσούλη και τον Μ. Γρηγορίου για τη συγγραφή του έργου Μουσική για πλήκτρα (1986).

Λένα Πλάτωνος

Την ίδια περίοδο (Απρίλιος 1984), ο Χάρης Ξανθουδάκης που μόλις είχε επιστρέψει από τη Γαλλία, οργάνωσε σε συνεργασία με το Τεχνικό Επιμελητήριο και τον Ελληνικό Σύνδεσμο Σύγχρονης Μουσικής, σειρά εκδηλώσεων με σκοπό την προβολή της ηλεκτρονικής μουσικής στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα το 1985 διοργανώθηκε «Ευρωπαϊκή εβδομάδα ηλεκτρονικής μουσικής», κατά τη διάρκεια της οποίας δόθηκαν συναυλίες, καθώς και ένα σεμινάριο με θέμα «Η μουσική των υπολογιστών». Η συμμετοχή στο σεμινάριο υπήρξε ιδιαίτερα αυξημένη, εξαιτίας όμως της έλλειψης τεχνολογικού εξοπλισμού περιορίστηκε αποκλειστικά στη θεωρητική παρουσίαση. Η πρακτική όμως εμπειρία πραγματοποιήθηκε την επόμενη χρονιά (1986) σε δεκαήμερο σεμινάριο στη Γαλλία, σε στούντιο της Viergjon, με την υποστήριξη του Υπουργείου Νέας Γενιάς. Δύο ακόμα σεμινάρια Ψηφιακής Μουσικής οργανώθηκαν από τον Ξανθουδάκη στο Φεστιβάλ Πάτρας (1987) με τη συμμετοχή Ελλήνων και αλλοδαπών προσωπικοτήτων. Το δεύτερο σεμινάριο ολοκληρώθηκε με μια διεθνή συνάντηση όπου υπήρξαν και παρεμβάσεις από Έλληνες συμμετέχοντες.

Το 1986 συστάθηκε η Ένωση Συνθετών Ηλεκτρονικής Μουσικής, η οποία αποτελεί και παράρτημα της Διεθνούς Ομοσπονδίας της Ηλεκτρονικής Μουσικής.

Το 1989, εγκαινιάσθηκε το Ινστιτούτου Έρευνας Μουσικής Ακουστικής, µε την οικονομική στήριξη του κράτους, της Ευρωπαϊκής ένωσης και ιδιωτών. Οργανώθηκε από τον Κ. Μόσχο, τον Χ. Ξανθουδάκη, τον Μ. Αδάµη, τον Γ. Ιωαννίδη, τον Μ. Μαυροειδή και τον Γ. Κ. Σούµπερτ.

Διαβάστε επίσης: 20 από τις πιο επιδραστικές γυναίκες της ηλεκτρονικής μουσικής